Endometrioza potrafi wywrócić życie do góry nogami. Ból, którego nie da się porównać z niczym innym. Zmęczenie, które nie mija po jednej nocy snu. Przewlekły stan zapalny, który toczy organizm latami. Dla wielu kobiet suplementacja staje się nadzieją — wyciągniętą ręką w stronę poprawy jakości życia, ukojenia objawów i lepszego samopoczucia. Dziś suplementacja przy endometriozie to już nie tylko moda – to codzienność. Ale czy każda kapsułka rzeczywiście działa? Czy więcej substancji oznacza lepszy efekt? A co, jeśli w tej grze chodzi nie o ilość, lecz o jakość, biodostępność i celowość?
Jakie są objawy endometriozy?
Kobiety chorujące na endometriozę często doświadczają intensywnego bólu w dolnej części brzucha oraz uciążliwych miesiączek. Szacuje się, że problem niepłodności dotyczy od 30 do 50% z nich. Co więcej, u wielu pacjentek występuje ból w trakcie stosunku. Ta długotrwała dolegliwość wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także na kondycję psychiczną, życie intymne oraz relacje społeczne.
Zgodnie z wynikami badań, stres oksydacyjny może mieć istotne znaczenie w zapoczątkowaniu i rozwoju endometriozy. Powstaje on wskutek zaburzenia równowagi między reaktywnymi formami tlenu (ROS) a mechanizmami antyoksydacyjnymi. Na wzrost poziomu ROS w organizmie wpływają m.in. czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe czy obecność metali ciężkich. Należy jednak pamiętać, że ROS są naturalnym produktem przemian metabolicznych związanych z obecnością tlenu.
Endometrioza zaliczana jest do schorzeń o charakterze zapalnym. Oznacza to, że procesy zapalne mają istotny udział w jej powstawaniu. U pacjentek z tą chorobą stwierdza się zwiększoną obecność komórek układu odpornościowego – takich jak makrofagi i limfocyty T pomocnicze – zarówno w płynie otrzewnowym, jak i w ogniskach endometrialnych. Komórki te wydzielają cytokiny odpowiedzialne za nasilenie stanu zapalnego.
W świetle tych informacji prowadzenie zdrowego stylu życia może wywierać pozytywny wpływ na przebieg choroby i łagodzenie jej objawów. W szczególności odpowiednio zbilansowana dieta przeciwzapalna, wspierana skuteczną suplementacją, może realnie poprawić komfort życia kobiet chorych na endometriozę.
Jaka jest rola prawidłowej mikrobioty w walce z objawami endometriozy?
Równowaga mikrobioty, zarówno jelitowej, jak i układu rozrodczego, ma ogromne znaczenie w łagodzeniu objawów endometriozy oraz potencjalnie wpływa na przebieg tej choroby. Mikrobiota to zróżnicowana społeczność mikroorganizmów – głównie bakterii, ale także grzybów, archeonów i protistów – zasiedlających różne części ciała, w tym przewód pokarmowy i narządy płciowe. Ich prawidłowa kompozycja nie tylko wspiera funkcje trawienne i odpornościowe, ale również oddziałuje na gospodarkę hormonalną, co ma szczególne znaczenie w kontekście endometriozy.
Jednym z istotnych mechanizmów działania mikrobioty w przypadku endometriozy jest jej wpływ na metabolizm estrogenów. W sytuacji zaburzenia równowagi mikrobiologicznej – tzw. dysbiozy – dochodzi do aktywacji specyficznych enzymów, takich jak β-glukuronidaza, które zwiększają reabsorpcję estrogenów w jelitach. Skutkuje to podwyższonym poziomem tych hormonów w organizmie, co sprzyja rozrostowi ektopowych ognisk endometrium i progresji choroby.
Mikrobiota żeńskiego układu rozrodczego, w tym pochwy i endometrium, również może modulować odpowiedź immunologiczną. Dominacja bakterii z rodzaju Lactobacillus, które zakwaszają środowisko pochwy i produkują bakteriocyny, działa ochronnie i ogranicza rozwój patogenów. Z kolei zmiany w jej składzie – np. wzrost liczebności Streptococcaceae, Staphylococcaceae czy Enterobacteriaceae – mogą wiązać się z niższym poziomem estrogenów i osłabieniem naturalnej bariery mikrobiologicznej.
Coraz więcej badań wskazuje, że mikroorganizmy mogą wpływać na mechanizmy genetyczne i epigenetyczne w komórkach endometrium. Wytwarzane przez bakterie endotoksyny nasilają stres oksydacyjny oraz wywołują przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny, który sprzyja tworzeniu zrostów i stymuluje angiogenezę – proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych – co może prowadzić do dalszego rozwoju zmian endometrialnych.
Suplementacja w endometriozie – jakie składniki są pomocne?
Odpowiednio zaplanowana suplementacja może wywoływać efekt synergii dzięki właściwościom przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym, regulującym pracę układu odpornościowego, a także ograniczającym angiogenezę i proliferację komórek w tkance endometrialnej. Takie wielokierunkowe działanie może przyczyniać się do zmniejszenia objawów choroby, które obniżają komfort życia, utrudniają funkcjonowanie zawodowe i edukacyjne oraz wpływają na relacje międzyludzkie, potęgując tym samym odczuwanie stresu. Jakie składniki warto suplementować?
Witamina D
Witamina D jest najczęściej kojarzona z utrzymywaniem prawidłowego poziomu wapnia we krwi oraz z procesem mineralizacji kości. Oprócz tego pełni istotną funkcję w regulowaniu odpowiedzi immunologicznej organizmu. Jej niedobór może zwiększać podatność na różnego rodzaju schorzenia zapalne. W jednym z badań wykazano, że kobiety z wyższym stężeniem witaminy D we krwi miały o 24% niższe ryzyko rozwoju endometriozy w porównaniu z uczestniczkami o jej niższym poziomie.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi suplementacja witaminy D dla większości dorosłych to od 800 do 2000 IU dziennie. Duże znaczenie ma jednak indywidualne podejście, uwzględniające aktualny poziom witaminy D w organizmie.
Kwasy omega-3
Kwasy tłuszczowe omega-3 to grupa niezbędnych nienasyconych tłuszczów, które organizm ludzki musi pozyskiwać z zewnątrz, ponieważ sam nie jest w stanie ich syntetyzować. Do tej grupy należą trzy główne związki: ALA (kwas alfa-linolenowy), EPA (kwas eikozapentaenowy) oraz DHA (kwas dokozaheksaenowy).
Zapotrzebowanie na ALA, występujący w żywności pochodzenia roślinnego, jak np. siemię lniane, olej rzepakowy czy orzechy włoskie, jest stosunkowo łatwe do pokrycia dietą. Natomiast DHA i EPA, które znajdują się przede wszystkim w tłustych rybach morskich oraz algach, są spożywane w niewystarczających ilościach – zarówno w Polsce, jak i w wielu innych krajach europejskich. Dlatego osoby, które nie jedzą ryb przynajmniej raz lub dwa razy w tygodniu, powinny rozważyć suplementację DHA i EPA. Kwasy omega-3 mają szerokie zastosowanie w profilaktyce różnych chorób. Ich właściwości przeciwzapalne są szczególnie istotne w kontekście chorób zapalnych, podobnie jak w przypadku witaminy D.
Coraz więcej badań sugeruje, że suplementacja EPA i DHA może hamować rozwój ognisk endometrialnych poza macicą, co może przełożyć się na złagodzenie objawów bólowych oraz zmniejszenie stanu zapalnego, poprawiając tym samym jakość życia pacjentek. Niektóre źródła wspominają także o możliwym cofnięciu się zmian endometrialnych, co przypisuje się głównie działaniu EPA, który może prowadzić do redukcji grubości endometrium.
Kwasy omega-3 mogą również zmniejszać ryzyko rozwoju endometriozy, m.in. poprzez obniżenie poziomu cytokin o działaniu prozapalnym. Warto zaznaczyć, że przewlekły stan zapalny jest jednym z głównych czynników napędzających rozwój tej choroby.
Jak zatem skutecznie suplementować omega-3 w kontekście endometriozy? Kluczowe znaczenie ma wysoka zawartość EPA – związku o silnym działaniu przeciwzapalnym. Rekomendowana dzienna dawka EPA i DHA wynosi od 250 do 500 mg. W przypadku schorzeń o charakterze zapalnym korzystniejsze może być przyjmowanie większych ilości EPA. Należy jednak pamiętać, że nie zaleca się przekraczania łącznej dziennej dawki 3 gramów tych kwasów.
N-acetylocysteina (NAC)
N-acetylocysteina (NAC) to syntetyczny związek będący zmodyfikowaną formą aminokwasu cysteiny. Stanowi ona prekursor glutationu – jednego z najważniejszych antyoksydantów w organizmie – wykazując zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie działanie ochronne. Działanie bezpośrednie wynika z obecności wolnej grupy tiolowej, która neutralizuje reaktywne formy tlenu (ROS), natomiast mechanizm pośredni opiera się na zdolności NAC do przenikania do komórek i uczestniczenia w syntezie glutationu poprzez reakcje z glicyną i kwasem glutaminowym. W ten sposób zwiększa się poziom glutationu, co przyczynia się do zmniejszenia stresu oksydacyjnego.
Ponadto NAC wykazuje właściwości antyproliferacyjne oraz przeciwzapalne – sprzyja przejściu komórek z fazy namnażania do różnicowania, a także ogranicza ekspresję genów i białek związanych z procesami zapalnymi.
W jednym z badań z 2013 roku – inspirowanym wcześniejszymi eksperymentami na modelach zwierzęcych – NAC określono jako „obiecujący środek terapeutyczny”. W badaniu wzięły udział kobiety z Włoch, u których potwierdzono ultrasonograficznie obecność torbieli endometrialnych jajnika i zaplanowano zabieg laparoskopii w ciągu trzech miesięcy. Po trzymiesięcznej suplementacji NAC zaobserwowano zmniejszenie średnicy torbieli średnio o 1,5 mm, podczas gdy w grupie kontrolnej odnotowano jej wzrost o 6,6 mm. Efekty te okazały się lepsze niż te uzyskiwane po terapii hormonalnej. U części pacjentek przyjmujących NAC odstąpiono od planowanej operacji z uwagi na ustąpienie torbieli lub istotne złagodzenie bólu związanego z endometriozą. Naukowcy podkreślili, że NAC – jako substancja naturalna – cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa i niemal całkowitym brakiem toksyczności.
Dziesięć lat później przeprowadzono kolejne badanie kliniczne, obejmujące 120 kobiet z endometriozą jajników. Uczestniczkami były pacjentki w wieku od 18 do 45 lat, bez aktualnej terapii hormonalnej, z problemami z płodnością. Przez trzy miesiące kobiety przyjmowały NAC w postaci doustnej dawki 600 mg – trzy tabletki dziennie przez trzy dni w tygodniu. Po zakończeniu suplementacji wiele z nich zgłosiło istotne zmniejszenie nasilenia bólów menstruacyjnych i bólu podczas współżycia. Dodatkowo zaobserwowano ograniczenie stosowania środków przeciwbólowych, zmniejszenie objętości zmian endometrialnych oraz obniżenie poziomu markera Ca125 we krwi. Spośród 52 kobiet starających się o dziecko, aż 39 zaszło w ciążę w ciągu pół roku od rozpoczęcia kuracji NAC.
O znaczeniu antyoksydantów w kontekście endometriozy więcej można przeczytać w artykule: Rola antyoksydantów w endometriozie – czy to ma sens?
Resweratrol
Resweratrol to związek należący do grupy polifenoli, który w największych ilościach występuje w skórkach i pestkach winogron. Można go również znaleźć w takich produktach jak czerwone wino, jagody czy czarna porzeczka. Związek ten posiada szereg korzystnych właściwości – działa przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie oraz hamuje nadmierny rozrost komórek. Dzięki tym cechom resweratrol jest uważany za substancję o dużym potencjale terapeutycznym w leczeniu endometriozy. Istnieją także badania wskazujące, że może on aktywować sirtuiny – białka powiązane z procesami długowieczności i ochroną komórek przed stresem.
W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach zaobserwowano, że suplementacja resweratrolu zmniejszała zarówno liczbę, jak i objętość ognisk endometrialnych znajdujących się poza jamą macicy. Związek ten ograniczał ich rozrost, rozwój naczyń krwionośnych oraz reakcję zapalną. Poza tym stymulował apoptozę, czyli naturalny proces eliminacji nieprawidłowych komórek, oraz redukował poziom cytokin wywołujących stan zapalny.
W leczeniu i złagodzeniu objawów endometriozy powszechnie stosuje się hormonalne środki antykoncepcyjne, które mają na celu złagodzenie bólu. Resweratrol może działać wspomagająco w tej terapii, wzmacniając efekt łagodzenia dolegliwości bólowych, takich jak bolesne miesiączki.
Probiotyki
Endometrioza ściśle wiąże się z działaniem układu odpornościowego. Gdy jego funkcjonowanie zostaje zaburzone, może dojść do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja dalszemu postępowi choroby.
Nie ustalono jeszcze jednoznacznie, czy nieprawidłowa aktywność układu immunologicznego jest skutkiem, czy może raczej przyczyną endometriozy. Wiadomo jednak, że zaburzenia mikrobioty – zarówno jelitowej, jak i tej obecnej w żeńskich narządach płciowych – wpływają negatywnie na odpowiedź immunologiczną, prowadząc do wzrostu poziomu cytokin o działaniu prozapalnym.
Eksperymenty przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że obecność endometriozy wiąże się z istotnymi zmianami w składzie mikroflory jelitowej. Odnotowano zmniejszoną ilość pożytecznych bakterii z rodzaju Lactobacillus, przy jednoczesnym wzroście liczby bakterii gram-ujemnych. Ponadto stany zapalne w obrębie jelit były znacznie częstsze u zwierząt chorujących na endometriozę niż u zdrowych.
Z kolei jedno z badań klinicznych przeprowadzonych wśród kobiet pokazało, że stosowanie doustnych probiotyków zawierających szczepy Lactobacillus przez okres 8 tygodni skutkowało złagodzeniem bólu. Uczestniczki zgłaszały mniejsze nasilenie bólów menstruacyjnych, bólu w podbrzuszu oraz bólu występującego podczas stosunku.
Chociaż liczba badań klinicznych dotyczących probiotyków w terapii wspomagającej endometriozę jest wciąż ograniczona, dotychczasowe wyniki sugerują, że preparaty zawierające dobrze przebadane szczepy Lactobacillus mogą stanowić cenne wsparcie w łagodzeniu objawów tej choroby.
Zielona herbata
W rzeczywistości chodzi o jeden z aktywnych związków występujących w zielonej herbacie – galusan epigallokatechiny (EGCG), będący jej głównym polifenolem. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że EGCG może hamować procesy aktywowane przez estrogeny, ograniczać namnażanie się komórek endometrium oraz ich ekspresję.
W celu zbadania wpływu EGCG na endometriozę przeprowadzono szereg eksperymentów z wykorzystaniem modeli zwierzęcych – głównie myszy. W badaniach tych do organizmów myszy wszczepiano fragmenty tkanek endometrialnych – zarówno pochodzenia mysiego, jak i ludzkiego (uzyskane od pacjentek) – w celu odtworzenia warunków endometriozy. Następnie gryzonie poddawano terapii EGCG w określonych dawkach, porównując efekty z grupą kontrolną otrzymującą placebo. We wszystkich przypadkach zaobserwowano, że EGCG skutecznie ograniczało wzrost tkanki endometrialnej, zmniejszało liczbę nowych naczyń krwionośnych oraz redukowało proces włóknienia. Ponadto zmniejszyły się zarówno rozmiary, jak i masa wszczepionych ognisk endometrialnych, a także zahamowany został rozwój nowych zmian.
EndoMesin i EndoMesin Estrobiom – zrównoważone suplementy dla kobiet z endometriozą
Aby zapewnić kobietom zmagającym się z endometriozą jakościowe i zrównoważone suplementy diety, które zapewniają wsparcie w walce z objawami powstały suplementy nowej generacji — EndoMesin i EndoMesin Estrobiom. Ich formuły zostały opracowane na podstawie badań klinicznych i aktualnej wiedzy z zakresu immunologii, mikrobiologii oraz endokrynologii, z naciskiem na wsparcie błony śluzowej macicy, równowagi hormonalnej i mikrobioty jelitowo-pochwowej. W przeciwieństwie do suplementów opartych na jednym składniku te preparaty oferują synergię działania substancji o udokumentowanym wpływie na objawy i mechanizmy patofizjologiczne endometriozy.
EndoMesin to suplement zawierający kombinację witaminy D3, witaminy B6, resweratrolu, EGCG , NAC oraz kwasów omega-3 (EPA i DHA). Taki skład odpowiada najważniejszym potrzebom pacjentek z endometriozą. Poza opisanymi wcześniej składnikami pomagającymi w walce z tą chorobą zawiera również witaminę B6, która odgrywa rolę w metabolizmie estrogenów i wspiera równowagę hormonalną, co może być kluczowe w leczeniu endometriozy.
Z kolei EndoMesin Estrobiom to zaawansowany synbiotyk – połączenie probiotyków z aktywnymi substancjami wspomagającymi metabolizm hormonów. Został opracowany specjalnie dla kobiet zmagających się z objawami endometriozy, w tym zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego (np. wzdęciami, czyli tzw. endobelly), zaburzoną mikrobiotą pochwy oraz dominacją estrogenową.
W składzie znajdziemy:
- 6 szczepów bakterii Lactobacillus (w tym L. gasseri, L. crispatus, L. reuteri, L. fermentum), które wspierają estrobolom, czyli część mikrobioty odpowiedzialną za metabolizm i wydalanie estrogenów. Ich obecność może zmniejszyć obciążenie układu hormonalnego i poziom aktywnych estrogenów w krążeniu wątrobowo-jelitowym.
- D-glukaran wapnia — substancja hamująca aktywność enzymów beta-glukuronidazy, które mogą ponownie aktywować estrogeny w jelicie. Pomaga w ich skutecznym usunięciu z organizmu.
- Sulforafan z ekstraktu brokuła — związek o właściwościach antyestrogenowych i detoksykacyjnych, aktywujący enzymy drugiej fazy detoksykacji w wątrobie.
- Beta-glukan z jęczmienia — wspomaga odporność oraz działa przeciwzapalnie.
Regularne stosowanie EndoMesin Estrobiom może przynieść ulgę w objawach związanych z przewlekłym stanem zapalnym jelit i macicy, wspierać równowagę estrogenową, a także poprawiać komfort trawienny i odpornościowy kobiet chorujących na endometriozę.
Zintegrowane podejście do suplementacji
Zarówno EndoMesin, jak i EndoMesin Estrobiom to przykłady suplementów stworzonych z myślą o realnych potrzebach kobiet z endometriozą. Ich skład opiera się na związkach o potwierdzonym działaniu: od polifenoli i witamin, po probiotyki i składniki detoksykacyjne. W odróżnieniu od wielu jednoskładnikowych suplementów dostępnych na rynku preparaty te odpowiadają na wielowymiarowy charakter choroby — łącząc działanie przeciwzapalne, hormonalne i mikrobiologiczne.
Połączenie odpowiedniej dietą i suplementacji, a także stylu życia, może stanowić istotny element wspierający terapię endometriozy, przy czym ogromne znaczenie ma regularne przyjmowanie, świadoma kontrola dawek oraz monitorowanie reakcji organizmu. To przykład zrównoważonej suplementacji, w której jakość, celowość i bezpieczeństwo stawiane są na pierwszym miejscu.
Zrównoważona suplementacja przy endometriozie – podsumowanie
Endometrioza jest chorobą, która wymaga wielowymiarowego podejścia – także w kontekście suplementacji. Jak pokazują badania i doświadczenia pacjentek, wsparcie organizmu odpowiednimi składnikami może realnie pomóc w łagodzeniu bólu, zmniejszaniu stanu zapalnego i poprawie ogólnego samopoczucia. Istotne jednak nie jest to, ile kapsułek przyjmujemy, ale co zawierają, jak działają i czy odpowiadają na konkretne potrzeby organizmu.
Zamiast sięgać po przypadkowe preparaty, warto postawić na jakościowe, przebadane suplementy o wysokiej biodostępności, które bazują na aktualnej wiedzy naukowej. Suplementacja w endometriozie powinna być celowa, dobrze zaplanowana i skonsultowana ze specjalistą – tylko wtedy może stać się realnym wsparciem w codziennej walce z objawami. Bo w tej chorobie najważniejsze nie jest więcej – tylko mądrzej, bezpieczniej i skuteczniej.
Bibliografia:
- Sobańska Z., Suplementacja w endometriozie, kiedy ją stosować i co mówią o niej badania?, https://dietetycy.org.pl/suplementacja-w-endometriozie/, dostęp: 13.05.2025 r.
- Leszczyńska A., Rola mikrobioty w rozwoju endometriozy, https://dietetycy.org.pl/rola-mikrobioty-w-rozwoju-endometriozy/, dostęp: 13.05.2025 r.
- M. W, Laschke, C. Schwender, C. Scheuer, et al. Epigallocatechin-3-gallate inhibits estrogen-induced activation of endometrial cells in vitro and causes regression of endometriotic lesions in vivo. Hum Reprod. 2008 Oct;23(10):2308–18.
- H. Xu, W. T. Lui, C. Y. Chu, et al. Anti-angiogenic effects of green tea catechin on an experimental endometriosis mouse model. Hum Reprod. 2009 Mar;24(3):608–18.
- D. Hazimeh, G. Massoud,M. Parish, B. Singh, J. Segars Md Soriful, Green Tea and Benign Gynecologic Disorders: A New Trick for An Old Beverage? Nutrients 2023, 15(6), 1439.
- M. Mohiuddin, B. Pivetta, I. Gilron, J. S. Khan, Efficacy and Safety of N-Acetylcysteine for the Management of Chronic Pain in Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Med. 2021;22:2896–2907.
- E. Pittaluga, G. Costa, E. Krasnowska, R. Brunelli, T. Lundeberg, M. G. Porpora, D. Santucci, T. Parasassi, More than antioxidant: N-acetyl-L-cysteine in a murine model of endometriosis. Fertil. Steril. 2010;94:2905–2908.
- M. G. Porpora, R. Brunelli, G. Costa, L. Imperiale, E. K. Krasnowska, T. Lundeberg, I. Nofroni, M. G. Piccioni, E. Pittaluga, A. Ticino, T. Parasassi, A promise in the treatment of endometriosis: an observational cohort study on ovarian endometrioma reduction by N-acetylcysteine, Evid Based Complement Alternat Med. 2013:2013:240702.
- E. Anastasi, S. Scaramuzzino, M. F. Viscardi 2, V. Viggiani, M. G. Piccioni, L. Cacciamani, L. Merlino, A. Angeloni, L. Muzii, M. G. Porpora, Efficacy of N-Acetylcysteine on Endometriosis-Related Pain, Size Reduction of Ovarian Endometriomas, and Fertility Outcomes, Int J Environ Res Public Health. 2023 Mar 7;20(6):4686.
